محمد بن علي منجم وابكنوي

5

زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي )

تفاوت يافت . ودر قران مريخ ومشترى ودر زمان استقامت مريخ تا پنج روز كه مرئى متقدم I افتاد بر محسوب آن زيج مذكور . وجهت عروض سفلين را مختلف ديد ، چنان كه بيان آن به مواضع أو كرده I شود . ودر مقدار وأزمان كسوفات وخسوفات ، تفاوت‌هاى فاحش واختلافات ظاهر مشاهده كرد . I واين أحوال ، همانا بر ضمير منير بزرگانى كه در اين علم بر سر آمده‌اند پوشيده نباشد . واين همه را به حسب I أصول اين زيج كه ما راست كرده‌ايم ، به كرات رصد كرديم محسوب را موافق مريى « 1 » يافتيم واگر بعد از اين I تفاوتى كند آن مگر به روزهاى دراز باشد . واصلاح آن را بعد از اين ، ذكر خواهيم كردن كه چگونه بايد كردن I تا أصول كواكب به حسب آن تاريخ ، راست گردد . باز در تعيين روز نوروز عالم كه عظيم‌ترين I ومشهورترين أيام سال است وحساب دفاتر ممالك بر آن مربوط وجمع أموال خزاين I به آن مضبوط ، به حسب اصطلاحات أصحاب اين علم واختلافات مذاهب ايشان خللى وفسادى I ظاهر مشاهده كرد كه به موجب قانوني كه ايشان نهاده‌اند در هر چهار سال يا پنج سال ، آن خلل واقع است . I وآن قانون ، نه ملايم اصطلاح أصحاب نجوم است ونه موافق أرباب عقل ونه مطابق I أهل شرع . پس به جهت اثبات طريق حق وافساد وجوه باطل ، به حكم يرليغ پادشاه مغفور I غازان وأشارت مخاديم عظام - طيب اللّه مضجعهم - تاريخي وضع كرده‌ايم وآن را لقب تاريخ I خانى كرده كه مستعمل أصحاب ديوان است . واز براي تعيين روز نوروز قانوني نهاده I كه بعد از اين أصحاب نجوم ، أرباب عقل وأهل شرع را در آن مجال طعن نباشد ؛ چنان كه شرح آن I بعد از اين بيايد . پس به حكم اين مقدمات كه ذكر كرده آمد واجب شد تمسك به أصول رصدى I كردن كه به ما نزديك‌تر است وآن تفاوت‌ها در وى كمتر . وهمان ، رصد مبارك ايلخانى است محروسهء مراغه ، I كه طول اوست از جزاير خالدات ، / فب‌ح وعرض أو از خط استوا در جهت شمال اين ، / لرك‌ل . I واين رصد بر دست مولانا صدر امام فاضل كامل ، ملك الحكماء والمهندسين ، علامه الزمان ، محى الملة

--> ( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] مري